Μπορώ να απολαύσω έναν πασίγνωστο πίνακα, γνωρίζοντας πως ο ζωγράφος του κακοποιούσε ανήλικες γυναίκες; Μπορώ να φορέσω τα οικονομικά ρούχα τα οποία συναρμολογήθηκαν σε ένα τοξικό υπόγειο με παιδική εργασία; Μπορώ να αγοράσω ένα πλαστικό μπουκάλι με νερό για να πιω; Μπορώ απολαύσω μία εξαιρετική ταινία γνωρίζοντας ότι η παραγωγή διαρκώς τρομοκρατούσε και κακομεταχειριζόταν τους ηθοποιούς; Μπορώ να ψωνίσω στο νέο, φανταχτερό κατάστημα γνωρίζοντας πως το κτίριο που ήταν εκεί γκρεμίστηκε, οκτώ οικογένειες εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους, ώστε να αντικατασταθούν με airbnb και μια αλυσίδα ηλεκτρονικών ειδών; Μπορώ να χρησιμοποιήσω το αυτοκίνητο μου, γιατί έχω βαρεθεί να περιμένω μία ώρα το αστικό καθημερινά; Μπορώ να φάω κρέας; Αβοκάντο; Σοκολάτα; Να πιω καφέ; Ποιο αίμα χύθηκε για να έχω εγώ αυτή τη στιγμή;
Η μοντέρνα ύπαρξη τυραννιέται διαρκώς με παρόμοια ηθικά διλήμματα, τα οποία ακροβατούν στα όρια της προσωπικής επιλογής και της εγγενούς αδικίας του συστήματος. Και είναι απαραίτητο να στοχάζεται κανείς αναλόγως, διότι αυτά τα διλήμματα προσκαλούν την κριτική εξέταση των κοινωνικών δομών που διαιωνίζουν την εκμετάλλευση και την καταπίεση.
Η κινηματογραφική βιομηχανία, όπως και πολλές άλλες, κρύβει ένα σκοτεινό υπόβαθρο κακοποίησης. Το να παρακολουθείς μια ταινία σημαίνει να υποστηρίζεις έμμεσα μια βιομηχανία που μπορεί να εκμεταλλεύεται τους ερμηνευτές της.
Το gentrification των γειτονιών συνοδεύει την άνοδο των μοντέρνων καταστημάτων και των ακριβών διαμερισμάτων που μόνο μία «εκλεκτή» μερίδα του πληθυσμού μπορεί να καλύψει. Προκαλεί τον εκτοπισμό των κοινοτήτων για χάρη της αστικής ανάπτυξης, αποτρέποντας βιώσιμες, κοινοτοποκεντρικές εναλλακτικές που αντιστέκονται στην εταιρική εισβολή, και δίνει προτεραιότητα στα κέρδη έναντι των ανθρώπων.
Τα ρούχα σε προσιτές τιμές κρύβουν τα βάσανα εκείνων που τα παράγουν. Αποτρέπουν δίκαιες εργασιακές πρακτικές, την υποστήριξη στους ντόπιους τεχνίτες και ενισχύουν τους εκμεταλλευτικούς κανόνες της βιομηχανίας.
Η απόφαση να οδηγήσετε το Ι.Χ. στη δουλειά, περιλαμβάνει συνδυασμό περιβαλλοντικών επιπτώσεων και ανισοτήτων στους πόρους που συνδέονται με την προσωπική μεταφορά.
Ουσιαστικά, είναι καλό κάποιος να επιδιώκει, όχι μόνο να θέσει αυτά τα ερωτήματα, αλλά να εμπνεύσει δράσεις που αμφισβητούν τα καταπιεστικά συστήματα, προάγουν την αλληλεγγύη και συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πιο δίκαιου και ανθρώπινου κόσμου.
Είναι όμως ανέφικτη η διαρκής εξέταση της κάθε επιλογής. Είναι αδύνατη η ηθική πρακτική σε ένα ανήθικο σύστημα. Γεννιόμαστε στην ενοχή. Το ψυχολογικό κόστος αυτού του στοχασμού, είναι αβάσταχτο, και η μόνη άμυνα για να μην καταρρεύσει το άτομο, είναι η ανάπτυξη σημαντικών ποσοστών απάθειας και η μερική νέκρωση της ενσυναίσθησης. Δηλαδή, μία ακόμη χάλια επιλογή.
Από τη μία πλευρά, το να έχεις την επιλογή να αναγνωρίσεις αυτές τις οδυνηρές πραγματικότητες είναι προνόμιο και είναι σημαντικό να αναγνωρίσεις πως κατέχεις αυτό το προνόμιο. Από την άλλη, δεν πρέπει να υποκύψεις στην ενοχή της κάθε επιλογής. Η προσπάθεια για τελειότητα είναι αντιπαραγωγική. Το κλειδί είναι να κάνουμε ό,τι μπορούμε. Είναι πολύ πιο εποικοδομητικό από το να τα παρατάμε και να μην κάνουμε τίποτα απλώς και μόνο επειδή δεν μπορούμε να επιτύχουμε την τελειότητα. Το να νιώθεις συνεχώς ενοχές για κάθε πτυχή της ζωής δεν ωφελεί κανέναν.
Αυτή η συνειδητοποίηση έρχεται σε μια εποχή μηχανών αναζήτησης, blogs, μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ιστοσελίδες που προσφέρουν καταιγισμό από επικεφαλίδες τραγωδιών. Θέλοντας και μη, όλοι μας πρόσφατα έχουμε μπει στο λαγούμι της κριτικής ανάλυσης, εκθέτοντας τους εαυτούς μας σε ένα ευρύτερο φάσμα θεμάτων από ό,τι είχαμε συνηθίσει παλιότερα. Και η ποσότητα αυτής της έκθεσης αυξάνεται ραγδαία, με ρυθμούς τρομακτικά απρόβλεπτους για την ανθρώπινη ψυχολογία. Αναπόφευκτα, το βάρος αυτών των ανησυχιών μας θα συνεχίσει να μας επηρεάζει, και για αυτό, χρειάζεται μία προοπτική που να προσφέρει μια πιο ισορροπημένη και βιώσιμη προσέγγιση.
Δεδομένων των εγγενών ελαττωμάτων στην ανθρώπινη φύση, ιδιαίτερα της επικράτησης της απληστίας, είναι απίθανο οποιαδήποτε πτυχή του κόσμου να παραμείνει αμόλυντη από το κακό. Κάποια άτομα, τείνουν να αποφεύγουν τα προϊόντα που φέρουν την ετικέτα ότι κατασκευάζονται στην Κίνα ή μοιάζουν με φθηνές απομιμήσεις, λόγω ανησυχιών σχετικά με πιθανές συνδέσεις με τα κακόφημα sweatshops. Ωστόσο, ακόμη και οι «εξέχουσες» μάρκες εφαρμόζουν τέτοιες πρακτικές. Η πλοήγηση σε αυτήν την πραγματικότητα μπορεί να είναι συντριπτική.
Πρόσφατα έπεσα πάνω σε ένα άρθρο που ανέφερε ότι τα άτομα που εργάζονται σε αυτά τα μαγαζιά εξακολουθούν να αγοράζουν τα φθηνά είδη που οι ίδιοι παράγουν. Οι ντόπιοι εξήγησαν ότι η οικονομική προσιτότητα καθορίζει τις επιλογές τους και η αποχή από την κατανάλωση δε θα διαλύσει το σύστημα. Το άρθρο τόνιζε την επιρροή του χρήματος στη διαιώνιση της καπιταλιστικής δομής. Ενώ η επιλογή του πού θα ξοδέψετε χρήματα μπορεί να προσφέρει μια αίσθηση άνεσης, τα πραγματικά ζητήματα βρίσκονται σε συστημικό επίπεδο πέρα από την ατομική εμβέλεια.
Φυσικά, αν μου δοθεί η επιλογή, θα προτιμούσα να διαθέσω τα χρήματά μου σε εταιρείες που ευθυγραμμίζονται με τις αξίες μου και είμαι πρόθυμος να μποϊκοτάρω όσους υποστηρίζουν απαράδεκτες πρακτικές. Ωστόσο, αποφεύγω να τρέφω μια αίσθηση ανωτερότητας σχετικά με αυτό, αναγνωρίζοντας ότι το θέμα είναι πιο λεπτό και πολύπλοκο από το να τρώει κάποιος κινόα και να οδηγεί ηλεκτρικό αυτοκίνητο.
Αυτή η προοπτική επεκτείνεται στην ιδέα της ηθικής καθαρότητας, όπου η ιδέα ότι δεν μπορεί κανείς να απολαύσει κάτι λόγω της αντιληπτής προβληματικής φύσης του γίνεται ανόητη. Η πραγματικότητα είναι ότι τίποτα δεν είναι εντελώς καθαρό. Κάθε πτυχή της καθημερινότητας μας έχει τα ελαττώματά της έπειτα από προσεκτικότερη εξέταση. Σε όλη την ιστορία των ελαττωματικών ανθρώπινων κοινωνιών, αναγκαζόμασταν να πλοηγηθούμε στις καλύτερες διαθέσιμες επιλογές. Αν και είναι αξιέπαινο να υποστηρίζεις εκείνους που συνεισφέρουν θετικά, είναι εξίσου σημαντικό να μην επικρίνεις τον εαυτό σου επειδή υστερεί σε ένα ανέφικτο ιδανικό.
Η προσπάθεια διατήρησης ενός τέτοιου ιδανικού, πέρα από την αντιπαραγωγική της φύση, μπορεί να οδηγήσει σε προσωπική δυστυχία, προκαλώντας το άτομο να εξαντληθεί ηθικά, συναισθηματικά, ψυχολογικά, και να σταματήσει τις προσπάθειες εντελώς, καταλήγοντας σε μια μη παραγωγική, απογοητευμένη οντότητα που οδηγείται από έναν ανεξέλεγκτο, σπαραξικάρδιο πεσιμισμό. Η πραγματοποίηση της αλλαγής στον κόσμο απαιτεί δέσμευση και πράξη, και όχι ξεκάθαρη άρνηση συμμετοχής.
Θα κλείσω με μερικές συμβουλές.
- Σβήσε τις εφαρμογές που σου παρέχουν οργή και θλίψη σε καθημερινό επίπεδο, ή έστω ελάττωσε την έκθεση σου σε αυτές. Εναλλακτικά, βγες μια βόλτα στη φύση, κάνε λίγη γυμναστική, ή πάρε τηλέφωνο ένα αγαπημένο σου πρόσωπο.
- Δεν είναι δική σου δουλειά να μορφώσεις τον ξάδερφο της κουνιάδας του γαμπρού της θείας σου, στον φεϊσμπουκικό του τοίχο, επειδή είπε κάτι τρομερά προβληματικό για πρόσφυγες/γυναίκες/ΛΟΑΤΚΙ+/άστεγους/ζώα. Κάπου στο δέκατο σχόλιο, του έχεις χαρίσει την ψυχική σου ηρεμία και την αναγνώριση της βδελυγματικής του άποψης, πολύ περισσότερα από όσα χρειάζεται για να νιώσει πως κέρδισε.
- Ίσως να μη χρειάζεται να συναναστρέφεσαι με «ακτιβιστές,» των οποίων η δράση να στηρίζεται στο να δημιουργούν τύψεις σε όποιο άτομο δεν ανταποκρίνεται στα αμφιλεγόμενα, ηθικά τους ιδανικά. Εναλλακτικά, δοκίμασε να αναζητήσεις δράσεις με απτές ενέργειες προς την κατεύθυνση που θεωρείς σωστή.
- Είσαι άνθρωπος και έχεις όρια. Σε καμία περίπτωση δεν ευθύνεσαι για την παγκόσμια αδικία, και σε καμία περίπτωση δεν μπορείς μόνος να τη διορθώσεις. Η ουτοπία μπορεί να προκύψει μόνο συλλογικά, μέσα από τα κοινά.
- Κρίνε τον εαυτό σου, όπως θα έκρινες έναν φίλο σου που αγαπάς, εκτιμάς και σέβεσαι. Εκτός αν φέρεσαι μαλακισμένα στους φίλους σου, οπότε ξεκίνα να δουλεύεις από αυτό.
- Πιες νερό, ακόμα και είναι από πλαστικό μπουκάλι. Θυμήσου, ότι αυτή τη στιγμή κάποιος δισεκατομμυριούχος που παρτάρει με ανήλικα παιδιά στο ιδιωτικό mega-yacht του, παράγει πολλαπλάσια μόλυνση στο περιβάλλον από όλα τα πλαστικά μπουκάλια που χρησιμοποιούνται εκείνο το χρονικό διάστημα σε όλη τη χώρα σου. Προσευχήσου στην πανίσχυρη θεά της άγριας θάλασσας, να στείλει τις πιστές, μεγαλειώδεις όρκες της να το βυθίσουν, παραδίδοντας την αποτρόπαια ύπαρξη του στη στυγνή εκδίκηση των ταραγμένων νερών της. Επιτρέπεται να νιώσεις καλά με αυτό.